Yaptırım ve teşvik birlikte öne çıkıyor
Kayseri'de düzenlenen çalıştayda konuşan Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, çevre suçlarıyla mücadelede iki yönlü bir yaklaşımın şart olduğunu söyledi. Ağırbaş, mevcut idari ve mali cezaların yetersiz kaldığını belirterek, kirlenen alanların rehabilitasyon maliyetlerinin sorumlu şirketler tarafından üstlenilmesi gerektiğini vurguladı. Aynı zamanda üreticilerin çevre dostu üretime geçişini hızlandırmak için bankalarla iş birliği yapıldığını; biyobozunur malzeme üretimine geçecek firmalara düşük faizli ve uzun vadeli kredi sağlanmasının hedeflendiğini açıkladı.
- Cezaların artırılması: Mevcut uygulamaların caydırıcı olmadığı; ikinci kez ihlal edenlere hapis cezası öneriliyor.
- Rehabilitasyon yükümlülüğü: Kirletenin temizlik ve onarım maliyetlerini üstlenmesi talep ediliyor.
- Finansal teşvik: Biyobozunur üretime geçiş için bankacılık desteği ve uygun kredi koşulları planlanıyor.
Vakfın önerileri, COP31 sürecinde Türkiye'nin sıfır atık ve iklim gündemindeki rolünü de etkileme potansiyeli taşıyor. Ağırbaş, ülkenin plastik hâkimiyetinden doğa dostu ürün üretimine doğru bir dönüşüm gerçekleştirebileceğini ifade etti; bu hedefe ulaşmak için hem yaptırım hem de finansman araçlarının eşzamanlı kullanılması gerektiğini savundu.
"Cezalar şu an düşük. Çevreyi kirleten şirket, oluşan tüm rehabilitasyon masraflarını üstlenmeli. Ayrıca ikinci ihlalde hapis cezası da olmalı"
Önerilen strateji, uygulamaya konulduğunda birkaç alanda etki yaratması bekleniyor: kirlenen alanların daha hızlı temizlenmesi, cezaların caydırıcılığıyla ihlallerin azalması ve üreticilerin çevre dostu malzemelere yönelmesiyle uzun vadede atık miktarının düşmesi. Ancak bu dönüşümün sağlanabilmesi için mevzuat düzenlemeleri, denetim kapasitesinin güçlendirilmesi ve bankacılık sektörünün programlara katılımı gerekiyor.
| Öneri | Beklenen Etki |
|---|---|
| Cezaların artırılması ve hapis yaptırımı | İhlallerde azalma, sorumluluk bilincinin yükselmesi |
| Rehabilitasyon maliyetlerinin yüklenmesi | Kirliliğin giderilmesi, kamu mali yükünün azalması |
| Düşük faizli, uzun vadeli kredi desteği | Üreticilerin biyobozunur ürünlere geçişinin hızlanması |
Uzmanlar ve ilgili kurumlar arasında uygulanabilirlik ve hukuki altyapı üzerinde değerlendirmeler yapılması gerekecek. Özellikle bankacılık süreçleri ve kredi mekanizmaları, çevresel kriterlere göre nasıl yapılandırılacağı konusunda somut uygulama modelleri talep ediyor. Ayrıca, cezaların artırılmasının etkin olabilmesi için denetim ve izleme kapasitesinin artırılması gerektiği konusunda görüş birliği bulunuyor.
Sonuç olarak, Sıfır Atık Vakfı'nın önerisi yalnızca ceza odaklı bir yaklaşım değil; üretime dönüşümü destekleyecek ekonomik araçlarla birlikte uygulanacak bütüncül bir politika çağrısı niteliği taşıyor. Bu modelin hayata geçirilmesi halinde hem çevresel risklerin azaltılması hem de ekonomik dönüşümün teşvik edilmesi hedefleniyor.
