Hızlı başlangıç: DOA sistemi yoğun ilgiyle karşılandı
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı Türkiye Çevre Ajansı'nın (TÜÇA) uygulamaya koyduğu Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, ulusal entegrasyonun başladığı 1 Temmuz'dan itibaren 10 günde 18.775.861 ambalajın toplanmasını sağladı. Sistem, plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının kaynağında ayrılması, dijital olarak izlenmesi ve geri dönüşüm zincirine dahil edilmesi amacıyla tasarlandı.
Uygulama 81 il ve 973 ilçede eş zamanlı olarak hayata geçirilirken, sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı da kısa sürede 1.992.006 kişiye ulaştı. Sistem kapsamında DOA logolu ambalajları teslim edenler her uygun ambalaj için 1 TL teşvik bedeli kazanıyor; iade makinelerinde işlem sonrası tutar, uygulamadaki dijital cüzdana yükleniyor.
Sektör tarafı ve işletmelere yönelik düzenlemeler
DOA uygulamasında işletmelerin uyum süreci de düzenlendi: otel, restoran ve kafe gibi yükümlü işletmelerin Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) üzerinden kayıtlarını ekim ayı sonuna kadar tamamlamaları gerekiyor. Kayıt yaptıran işletmelere, topladıkları DOA logolu ambalajlar için işletme düzeyinde 20 kuruş teşvik ödemesi de sağlanıyor; toplama, taşıma ve doğrulama süreçleri yetkilendirilmiş saha operatörleri aracılığıyla yürütülüyor. Kayıt yaptırmayan veya yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmeler hakkında mevzuat çerçevesinde idari yaptırımlar uygulanacağı bildirildi.
Veri ve işlemler dijital altyapıyla izleniyor
Sistemin önemli bir bileşeni, dijital izlenebilirlik. DOA logolu ambalajların iade süreçleri, depozito iade makineleri ve manuel iade noktaları üzerinden gerçekleştiriliyor, tüm akış DBYS ve ilgili dijital altyapı üzerinden kayıt altına alınıyor. Bu yaklaşım, ambalajların fiilen toplandığının doğrulanmasını ve geri dönüşüm zincirine güvenli biçimde dahil edilmesini hedefliyor.
- Sistemin ilk 10 günlük çıktısı: 18.775.861 adet ambalaj toplandı.
- Kayıtlı kullanıcı sayısı: 1.992.006.
- Ambalaj başına iade teşviki: 1 TL; işletmelere ayrı teşvik: 0,20 TL.
| Gösterge | Değer |
|---|---|
| Toplanan ambalaj | 18.775.861 adet |
| Kayıtlı kullanıcı | 1.992.006 kişi |
| Ambalaj başına tüketici teşviki | 1 TL |
Hedefler arasında, sistemle yılda piyasaya sürülen ambalajların büyük bölümünün geri kazanılması ve atık yönetiminde döngüsel ekonomiye katkı sağlanması yer alıyor. Yetkililer, uygulamanın kapsamının genişletilmesi ve toplama altyapısının güçlendirilmesiyle yıllık hedeflerin kademeli olarak yakalanacağını belirtiyor.
Bu tür depozito iade modelleri, atık miktarını ve çevresel baskıyı azaltmayı, geri dönüştürülebilir malzemelerin ekonomiye yeniden kazandırılmasını teşvik etmeyi amaçlıyor. Türkiye'de kısa sürede elde edilen rakamlar, hem kullanıcı katılımının hem de operasyonel altyapının hızlı devreye girdiğinin göstergesi olarak değerlendirilebilir.
Uzun vadede başarının, saha operatörlerinin koordinasyonu, işletmelerin düzenlemelere uyumu ve vatandaşların davranış değişikliğine bağlı olacağına dikkat çekiliyor. İzleme verileri ve uygulamaya ilişkin geri bildirimler, önümüzdeki dönemde sistemin optimizasyonuna kaynak sağlayacak.
